Nội dung chính
Khi thời tiết lạnh giá, một tách chè đông sao suốt ấm áp sẽ là liều thuốc tinh thần cho mọi người.
Chè đông sao suốt là gì?
Chè đông sao suốt là loại trà đặc sản của Thái Nguyên, được thu hoạch sau hơn 60 ngày “ngủ đông” trong điều kiện nhiệt độ dưới 10 ℃. Quá trình này cho phép lá chè tích lũy nội chất, mang lại hương thơm sâu lắng và vị ngọt hậu bền bỉ.
Quy trình “ngủ đông” – tích lũy tinh túy
Khác với chè thời vụ chỉ mất 35‑37 ngày để ra búp, chè đông cần khoảng 60 ngày để chín đầy đủ. Trong thời gian này, cây chè giảm tốc độ sinh trưởng, nhờ lạnh sâu và độ ẩm cao, các chất polyphenol, amin và chất chống oxy hoá tăng lên đáng kể. Các nghiên cứu của Viện Nghiên cứu Trà Việt Nam cho thấy hàm lượng catechin của chè đông cao tới 30 % so với chè mùa hè.
Sự chậm rãi không chỉ tạo nên hương vị đặc trưng mà còn làm tăng giá trị thương phẩm. Một cân chè đông trên thị trường có thể đạt giá gấp 5‑7 lần so với chè thời vụ.
Phương pháp sao suốt bằng chảo gang – nghệ thuật và khoa học
Ở làng Đảng, xã La Bằng, nghệ nhân vẫn dùng chảo gang dày để “sao suốt” – một quy trình kéo dài hơn 3 giờ, trong đó tay người trực tiếp đảo đều búp chè trên lửa đun bằng than đã đượm. Hai yếu tố quyết định thành công là điều khiển nhiệt độ đồng đều và cảm nhận nhiệt của bàn tay. Như chị Hoàng Thị Thúy Vân (HTX An Vân Trà) chia sẻ, lửa phải “nhẹ nhưng ổn định”, không để bếp bùng lên quá mạnh.
Quy trình này không thể thay thế bằng máy móc công nghiệp. Máy “bom” sao chè có năng suất cao nhưng không tạo được lớp men bảo vệ màu xanh và không cho hương vị “tiền chát hậu ngọt” như chè đông truyền thống.
Giá trị kinh tế và du lịch trà
Vì giá trị cao, chè đông đã trở thành nguồn thu nhập quan trọng cho nông dân Thái Nguyên. Từ năm 1992, gia đình ông Hoàng Văn Truyền đã đầu tư vào vụ đông, biến những đồi chè nghèo thành những vườn chè xanh mướt và thu về lợi nhuận gấp nhiều lần.
HTX An Vân Trà đã khai thác tiềm năng này thành du lịch trải nghiệm. Du khách đến đây không chỉ được tham quan vườn chè mà còn tự tay hái búp, sao suốt và pha trà. Chị Đào Thị Nhu, khách du lịch từ Bình Dương, mô tả cảm giác “say” bởi hương và vị trà như một hành trình thấu hiểu sâu sắc.
Hương vị ký ức – cảm nhận cuối cùng
Thưởng một ly chè đông sao suốt, ta cảm nhận màu xanh ánh vàng lung linh, hương cốm hòa quyện với “hương lửa” của chảo gang, vị chát đầu nhẹ chuyển sang ngọt hậu dài. Đây là sự kết hợp của thiên nhiên và công sức con người, là di sản văn hoá trà Thái Nguyên không thể thay thế.
Trong thời đại công nghệ, những người nông dân giữ gìn phương pháp thủ công vẫn là người bảo tồn giá trị tinh thần và kinh tế cho cộng đồng.
Kim Tuyến
