Nội dung chính
AI trong phòng thu: Làn sóng mới của âm nhạc Việt
AI đang chuyển mình từ công cụ hỗ trợ sang người chơi chính trong phòng thu âm nhạc. Từ những bản phối lan truyền trên TikTok tới những cuộc tranh luận sôi nổi về bản quyền, công nghệ này đang định hình lại cách chúng ta sáng tác, sản xuất và tiêu thụ âm nhạc tại Việt Nam.
Thị trường AI âm nhạc toàn cầu và tiềm năng tại Việt Nam
Theo báo cáo của Market.us và Goldman Sachs, thị trường AI trong âm nhạc toàn cầu được định giá 6,65 tỷ USD vào năm 2025 và dự kiến sẽ tăng gấp 10 lần trong thập kỷ tới. Các nền tảng như Suno và Udio cho phép tạo ra một ca khúc hoàn chỉnh – lời, hòa âm và giọng hát – chỉ trong vài phút với vài câu lệnh đơn giản.
Ở Việt Nam, nghiên cứu của RMIT cho thấy khoảng 60% nhạc sĩ trên thế giới đã bắt đầu tích hợp AI vào quy trình làm việc, và các nền tảng nghe nhạc như Deezer ước tính mỗi ngày có tới 50.000 bản nhạc do AI tạo ra được tải lên. Đáng chú ý, trong Top 10 bài hát Việt năm 2025, đã có hai ca khúc được xác định là sản phẩm của AI.
Cơ hội sáng tạo: công cụ và quy trình
AI giúp rút ngắn thời gian sản xuất: một bản hòa âm cần vài ngày của đội ngũ kỹ sư âm thanh giờ chỉ mất vài phút. Điều này mở ra khả năng sản xuất nhạc nền cho quảng cáo, video ngắn, nhạc thiền hay lo‑fi với chi phí tối thiểu, đáp ứng nhu cầu khổng lồ của các nền tảng nội dung.
Những nhà sản xuất trẻ tại Việt Nam đã tận dụng AI để tạo demo nhanh, thử nghiệm nhiều arrangement khác nhau và chỉ tập trung vào “hồn” – những yếu tố cảm xúc và cá nhân mà máy móc không thể sao chép.
Hạn chế: cảm xúc và bản quyền
Mặc dù tốc độ và chi phí là lợi thế, AI vẫn chưa thể truyền tải “cảm xúc thực”. Thuật toán dựa trên dữ liệu lịch sử và xác suất thống kê, vì vậy các giai điệu có thể “đúng” nhưng thiếu câu chuyện, ký ức và dấu ấn cá nhân – những yếu tố khiến khán giả rơi nước mắt.
Vấn đề bản quyền còn nhạy cảm: các mô hình như Suno hay Udio được huấn luyện trên hàng triệu bản nhạc có bản quyền mà không luôn có sự cho phép của tác giả. Ở Việt Nam, nhiều nhạc sĩ lo ngại tác phẩm của mình bị “đánh cắp” để nuôi lớn thuật toán, trong khi khung pháp lý hiện nay vẫn chưa có hướng dẫn cụ thể về AI.
Hướng tới cộng sinh: quy tắc và đề xuất
Thay vì xem AI là “đối thủ”, chúng ta nên coi nó là “công cụ hỗ trợ”: tạo beat thử, lọc tạp âm, gợi ý cấu trúc, phân tích dữ liệu thính giả. Khi AI được gắn nhãn rõ ràng “AI‑generated” hoặc “AI‑assisted”, người nghe sẽ có quyền lựa chọn giữa trải nghiệm con người và giải trí nhanh chóng.
Các nền tảng phân phối cần áp dụng chuẩn nhãn, các tổ chức âm nhạc nên xây dựng hướng dẫn sử dụng AI hợp pháp, và các nhạc sĩ cần trang bị kỹ năng nhận diện nội dung AI. Nhờ vậy, AI có thể giúp âm nhạc Việt nhanh chóng vươn ra thế giới mà không làm mất đi bản sắc riêng.
PGS Nguyễn Văn Thăng Long
